موج نو سینمای ایران و بازتاب ها :

******************************

موج نو علیرغم تمامی بازتاب های وسیعی که در عرصۀ سینمای ایران داشت ؛ به هیچ وجه به درستی مورد تحلیل و ارزیابی  واقع نشد.

 " بلا بالاش " در اواسط دهۀ 1940 شکایت میکند که : " تا کنون به زیبایی شناسی هنر فیلم از جنبۀ تئوری کمتر اهمیت داده شده است ؛ و هنر فیلم از این جنبه فقیر مانده است. ... این فقر نظری از یکسو موجب عدم پرورش صحیح فرهنگ عموم میگردد ، و از سوی دیگر، به دلیل وجود رابطۀ دیالکتیک بین فیلم و فرهنگ مردم ، باعث تنزل کیفیت فیلم ها میشود ".

 با مقایسۀ این جملات با سینمای کنونی ما به راحتی متوجۀ منظور من خواهید شد. با نگاهی گذرا به تاریخ هنر ایران درمیابیم که مشکل اساسی هنر این مرز و بوم نه در نبود هنرمندان که در نبود نظریه پردازانی است که با نگاهی موشکافانه و خالی از حب و بغض ، به تجزیه و تحلیل آثار هنری بپردازند. شاید راز رشد سرسام آور هنر و حتی تکنولوژی غرب در سدۀ اخیر در همین نکتۀ ساده نهفته باشد. حال این سؤال مطرح است که کدامیک بر دیگری مقدم است : هنر یا تئوری ؟.

 با رجوع به تاریخ هنر غرب در سدۀ بیست میلادی درمیابیم که غالب  سبکهای مطرح هنری همچون اکسپرسیونیسم ، سورئالیسم و ... پیش از آنکه آثار هنری خود را به جهان عرضه کرده باشند با یک نظریه آغاز شده اند و یا لا اقل این دو همزمان با یکدیگر شکل گرفته و تکامل یافته اند. به عنوان مثال توجه کنید به مانیفست سوررئالیست ها در 1924 میلادی و یا نقش بنیادی نظریه پردازی همچون آندره بروتون در نحوۀ ظهور این سبک در اروپا. حتی دادائیستها که معتقد بودند تعریف کردن دادا عملی غیر دادائیستی است ؛ همیشه سعی میکردند آنرا تعریف کنند. به عبارتی دیگر هنر و فلسفۀ هنر در غرب آنچنان در هم تنیده شده اند که به سختی میتوان آنها را در دو مقولۀ متمایز بررسی کرد و یا ارجحیت یکی را بر دیگری ثابت کرد. چنانچه هیچگاه نمیتوان شخصیت هنری گدار و تروفو فیلمساز را فراتر از آندره بازن نظریه پرداز قرار داد و یا برعکس.

حال به جملۀ آغازین برگردیم و اینکه چرا موج نو سینمای ایران به درستی مورد تحلیل و حتی نامگذاری واقع نشده است . با کمی دقت به نامها و سبک فیلمسازی کارگردانان منتسب به این موج : ناصر تقوایی ، مسعود کیمیایی ، امیر نادری ، داریوش مهرجویی و مرحوم علی حاتمی متوجه منظورم خواهید شد.  

 سازدهنی‌ ـ امیر نادری