علی حاتمی ـ عکاس : مریم زندی   

موج نو سینمای ایران و بازتاب ها ( قسمت دوم ):

موج نو سینمای ایران از چندین جنبه از بدو تولد خود موجی بی معنا ؛ بی هویت و سر در گم بود. موجی که علیرغم نگاه متفاوت سینماگرانش به جامعه و سینما فاقد یک تئوری و یا مانیفست حقیقی سینمایی بوده و هست. مهمترین اصل و شاید تنها مؤلفه بارز موج نو که بارها و بارها توسط منتقدین و حتی سینماگران منتسب به این موج به آن اشاره شده ؛ مخالفت این جریان  با سینمای رایج دهه سی و چهل یا به عبارتی فیلمفارسی های آن دوران بود. متأ سفانه تا کنون هم این موج  تنها به عناوینی همانند سینمای متفاوت یا سینمای روشنفکری محدود شده است و هر گاه هم کوششی هر چند ناچیز برای درک بهتر آن شده یا ادامه نیافته یا به شکست منتهی شده است. توجه کنید به مصاحبه پرویز جاهد با ابراهیم گلستان در کتاب " نوشتن با دوربین " در مطلبی تحت عنوان " شکل گیری موج نو " و تلاش بی وقفه جاهد برای یافتن ریشه های شکل گیری موج نو در دهه سی و نا فرجامی وی  در مبارزه کلامی با ابراهیم گلستان و در نهایت عقیم ماندن مبحث و حل نشدن مسئله و به جا ماندن یک سری گفتگوهای نا فرجام در رابطه با موج نو.

در یک مقایسه گذرا مابین موج نو سینمای ایران و موج نوسینمای فرانسه به بی هویتی و تقلبی بودن این نامگذاری در عرصه سینمای ایران بیشتر پی میبریم. همه میدانیم که موج نو سینمای فرانسه از دل کایه دو سینما و افرادی همچون آندره بازن ، گدار ، تروفو ، ریوت ، شابرول و... شکل گرفت. جوانان تشنه ای که در پی تعریف و ساخت سینمایی نو و متفاوت با سینمای رایج فرانسه و حتی هالیوود بودند. این کششی است که در سینماگران موج نو سینمای ایران هم قابل ردیابی است اما آنچه ماهیت این دو را با فاصله ای نجومی از هم جدا میکند چیز دیگری است : تئوری ، تئوری و باز هم تئوری.

 موج نو فرانسه با دیدگاهی مشخص و یک فلسفه نظری زیبایی شناسی نسبت به سینما و بویژه میزانسن آغاز شد. اعتقاد راسخ این موج به میزانسن های بلند و طولانی از دل مطالعات عمیق فلسقی بازن و تحقیق در تئوری تدوین آیزنشتاین برخاسته بود. علاقه وافر سینماگران موج نو فرانسه به سینمای نئورئالیستی ایتالیا نه تنها به دلیل سینمای متفاوت آنها نسبت به سینمای رایج دنیا که به دلیل موشکافی عمیق و تحلیل های زیبا یی شناسی فیلمهای دسیکا، روسولینی و... و کشف عناصر زیبایی شناسی در این قبیل فیلمها همانند استفاده از لوکیشن های طبیعی واستفاده از نابازیگران که کمک زیادی به واقعگرایی سینمایی آنان میکرد ؛ و... شکل گرفته بود. و خلاصه آنکه این موج یکباره مثل قارچ از دل سینمای فرانسه نروییده بود ؛ بلکه موج نو سینمای فرانسه توسط گروهی فیلمساز و پیش از آن منتقدینی پایه ریزی شد که پس از مطالعه تئوریها و دیدن فیلمهای مطرح تاریخ سینما ؛ با نگاهی واحد نسبت به زیبایی شناسی هنر سینما ، اول به شکل تئوری برروی کاغذ و سپس به شکل نگاتیو بر روی فیلم ثبت و برای همیشه جاودانه شد. نگاه واحد این فیلمسازان به زیبایی شناسی هنر سینما و زبان میزانسنی از مهمترین ویژگیهای این موج و دیگر جریان ها و سبکهای هنری است که به آنها رسمیت و استقلال هنری میبخشد. چیزی که به هیچ وجه در موج سینمای ایران دیده نمیشود. و این یکی دیگر از علتهایی است که موج نو سینمای ایران را از رسمیت و اعتبار هنری خارج میکند.

   پرویز صیاد در حسن کچل