بدون عکس:

"من به درخت آینده معتقدم نه به نهال دیروز."

جبر و اراده:

با عزیزی در رابطه با عمیق ترین  بحث فلسفی بشریت مباحثه میکردیم ؛ ساعتها و گاه شاید سالهای عمرمان را.

نتیجه:

 آنجا که بحث از" باید " هاست اراده الهی است که فرمانروایی میکند و آنجا که بحث از " چگونگی " هاست ؛ اراده انسانی. باید اقرار کنم که اولین باربود که به چنین نتیجه ای رسیده بودم.

مباحثه همیشه لذتبخش است بویژه برای آنانکه که تشنه حقیقتند و رهایی را فریاد میکشند. اما من پرسشس بی پاسخی داشتم : " چگونگی " ها را آدمی چگونه اختیار میکند؟ آیا "چگونگی" ؛ متغیری از " باید " های اجتماعی و " نباید "های  فطری نیست؟  به معنای دیگر آیا انسان همیشه وابسته " باید" ها و" نبایدهای " ساختگی اجتماعی و فطری نیست؟ ... این سـؤال بی پاسخ ماند و دوست عزیز من ؛ " من" را به جبرگرایی و بی ارادگی متهم کرد.

 گفتم: احمد کسروی را میشناسی؟ گفت: آری !!!!...   گفتم: کسروی قدمتی صد ساله در تایخ روشنفکری ایران دارد و حضرت حافظ را که قدمتی پانصد ساله در دوران منورالفکری پارسی دارد به اتهام جبر گرایی  در هم میکوبد. ... کدام را میپسندی؟  حاففظ هزاره را یا کسروی سده؟...  گفت: کسروی. ... مکث کردم.  آیا تفکر حقیقی بشری چیزی جز این از من میخواست؟ ... گفتم: اراده انسانی برتر است یا حقیقت الهی؟ .... گفت:اراده انسانی.  مکث کردم.  آیا حقفیقت را توان مکث کردن نیست؟ ... فریاد کشیدم: یادم هست هشت ساله بودم که در سریالی تلویزیونی چنگیز متولد شد. در دستان کودکیش خون بود. آیا اراده الهی نمیدانست که او روزی چنگیزی خونخوار خواهد شد؟ ...

گفت: میتوانست که چنگیز نباشد. ... غرق اندیشه بودم:

جبر یا اختیار؟ ... انسان را به کدام حکم به مسلخ جهنم باز میکشانند؟ ... اگر که جهنمی باشد؟ ...جبر یا اختیار؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟